De leek als rechter, de trias politica bij de tijd

Abstract

Gemeten naar de relatief korte periode waarin de leek een bijdrage aan ons systeem van rechtspraak heeft geleverd – Nederland kende tijdens en kort na de Franse inlijving feitelijk vanaf 30 maart 1811 tot en met 28 maart 1814 juryrechtspraak in het strafrecht – heeft het onderwerp zich tot heden steeds mogen verheugen in een levendige belangstelling.1 Een van de bekendste juristen die Nederland heeft gekend, J.D. Meijer, wijdde er zelfs een zesdelig boekwerk aan en gold als één van de specialisten op het gebied van de juryrechtspraak.2 Gezien die specifieke ervaring is het dus op zich wel begrijpelijk dat de discussie over de bijdrage van de leek aan het systeem van rechtspraak in Nederland zich telkens toespitste en in hoofdzaak nog toespitst op de strafrechtspleging.3 Wellicht dat de reden hiervoor ook gezocht kan worden in de soort rechtspraak, omdat ons strafsysteem de aanwezigheid van de staat rechtvaardigt ter voorkoming van eigenrichting. Tot slot zal hieraan ook wel niet geheel vreemd zijn dat het strafrecht door zijn soms spectaculaire zaken een hoge publiciteitswaarde heeft. Afgezien van deze factoren, kan men zich in zijn algemeenheid ook afvragen waarom de nadruk in de discussie niet veel eerder of mede lag en ligt op de waarneming dat veel landen een vorm van bijdrage van de leek aan het systeem van rechtspraak zien weggelegd, terwijl Nederland als één van de weinige landen dit niet doet.4 Met andere woorden: waarom was en is de betrokkenheid van de burger bij ons systeem van rechtspraak niet zo vanzelfsprekend als zij kennelijk in heel veel landen wel is