Hoe gebeurtenissen, motivatie en omgevingsfactoren de professionele ontwikkeling van vrouwelijke leraren basisonderwijs in bepaalde fasen beïnvloeden

Abstract

Professionele ontwikkeling van leraren is een complex proces waarin diverse elementen en factoren een rol spelen (Avalos, 2010; Day & Gu, 2007). Een definitie van professionele ontwikkeling is moeilijk te geven, omdat niet precies duidelijk is welke factoren hier een rol in spelen. Duidelijk is wel dat professionele ontwikkeling zowel formeel als informeel leren inhoudt (Simons & Ruijters, 2004). Beïnvloedende factoren op het leren zijn onder andere morele, emotionele en politieke aspecten (Kelchtermans & Ballet, 2005). Deze aspecten hebben ook invloed op de diverse rollen die mensen in het leven en in de loopbaan vervullen. Keuzes die gemaakt worden zijn voor een groot deel te plaatsen in de sociaal-historische context van die personen en worden veelal onbewust overgenomen (Carlson & Kackmar, 2000; Hermans & Hermans-Jansen, 1995; Super, 1980). Onderzoek van Day en Gu (2007) laat zes professionele levensfasen zien die de professionaliteit van leraren zowel positief als negatief beïnvloeden. Om meer zicht te krijgen op fasen, gebeurtenissen, motivatie en omgevingsfactoren die een rol spelen bij de professionele ontwikkeling van vrouwelijke leraren basisonderwijs is een kwalitatief onderzoek uitgevoerd. De keuze voor vrouwelijke leraren komt voort uit het feit dat het een typisch vrouwenberoep is (Cinamon & Rich, 2002). Het methodologische kader van het onderzoek was de ‘Grounded Theory’, de methode van constant vergelijken. De onderzoeksdata zijn door middel van een autobiografische opzet in drie fasen verzameld. In iedere fase werden, met behulp van een topiclijst, zes semi-gestructureerde interviews gehouden met vrouwelijke leraren. De leraren zijn gekozen op basis van de zes professionele levensfase van Day en Gu (2007). De interviews zijn letterlijk uitgeschreven en aan deelnemers voorgelegd voor een member-check. De onderzoeksresultaten tonen aan dat de sociaal-culturele context van vrouwelijke leraren basisonderwijs bepalend is voor de professionele ontwikkeling. Zorgtaken en gebeurtenissen in het privéleven vergen in bepaalde fasen veel tijd en energie, waardoor de professionalisering nagenoeg stil ligt. De motivatie om te leren is bij alle leraren aanwezig. Motieven voor professionalisering zijn: zich verder willen bekwamen, het belang van de kinderen in de klas en kunnen voldoen aan specifieke schooltaken of functies binnen de school. Voorwaarde om te kunnen leren zijn een veilige leeromgeving en een goede sfeer. Leraren leren het ‘vak’, in de eerste professionele fase, vooral informeel. Na de startfase, voor de geboorte van kinderen, is er meer ruimte voor formele professionalisering. Bij de keuze van leraren voor een formele opleiding spelen eigen motieven, het taakbeleid van de school, politieke maatregelen en de privésituatie een rol.