Open Universiteit

Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/1820/7753
Title: Nadeelcompensatie in het omgevingsrecht op de schop
Authors: Cobussen, M.W.
Keywords: nadeelcompensatie
omgevingsrecht
Omgevingswet
uniformiteit
vereenvoudiging bestuurs(proces)recht
Issue Date: 2016
Publisher: Open Universiteit
Abstract: Tot op de dag van vandaag blijft Nederland zich ruimtelijk ontwikkelen waarbij tijden veranderen, onze behoeften veranderen en daarbij veelomvattend en divers zijn. Aan de overheid de taak om onze ruimte te ordenen. Hiertoe neemt zij geregeld besluiten of verricht zij feitelijke handelingen ten behoeve van onze omgeving zoals bijvoorbeeld op het gebied van volksgezondheid of klimaatbeheersing. Ondanks dat dergelijke overheidshandelingen doorgaans rechtmatig zijn, kunnen zij nadelige gevolgen hebben voor de burgers waardoor zij schade lijden. Indien een burger vergoeding wenst voor de schade als gevolg van de rechtmatige overheidshandeling komt het leerstuk van de nadeelcompensatie in beeld. Dit leerstuk houdt kort samengevat in - dat er een vergoeding voor de schade die voortvloeit uit een rechtmatige overheidshandeling aan een burger kan worden toegekend voor zover het onredelijk is dat de schade volledig voor rekening van de burger blijft. Naar huidig recht zijn in diverse omgevingswetten zoals de Wet ruimtelijke ordening, de Waterwet en de Natuurbeschermingswet 1998, nadeelcompensatieregelingen opgenomen die ieder hun eigen specifieke uitgangspunten en procedures kennen. Dit heeft geleid tot een ingewikkeld geheel, waarin het moeilijk is om de weg te vinden. Naast deze problematiek zijn er thans twee juridische ontwikkelingen gaande. In de eerste plaats zullen een groot aantal afzonderlijke wetten op den duur opgaan in de nieuwe Omgevingswet. In de tweede plaats is het de bedoeling om in de Awb een algemene grondslag voor nadeelcompensatie op te nemen. Voorgenoemde ontwikkelingen leiden tot het verdwijnen van de ‘afzonderlijke’ nadeelcompensatieregelingen in sectorale wetten en de introductie van een algemene nadeelcompensatieregeling in de Awb. Zoals gezegd bevatten de Wro, de Wtw en de Nbw 1998 naar huidig recht een eigen specifieke nadeelcompensatieregeling. De vraag is of de toekomstige Omgevingswet naast de algemene regeling in de Awb nog (aanvullende) regels met betrekking tot nadeelcompensatie dient te bevatten. Daar ook de wetgever (bij aanvang van het onderzoek) nog geen antwoord had op dit vraagstuk, heeft dat geleid tot de centrale onderzoeksvraag van deze scriptie: “Wat is de grondslag voor nadeelcompensatie in het huidige omgevingsrecht, en in hoeverre is het noodzakelijk om hiervoor een aparte regeling op te nemen in de toekomstige Omgevingswet?”. Uit het onderzoek naar het huidig wettelijk kader van nadeelcompensatie in het omgevingsrecht is onder meer gebleken dat de Wet ruimtelijke ordening (Wro) de meest specifieke en uitgebreide nadeelcompensatieregeling bevat ten opzichte van de onderzochte Waterwet (Wtw) en de Natuurbeschermingswet 1998 (Nbw 1998). Kenmerkend van deze wet is de limitatieve opsomming van schadeoorzaken en het forfaitaire stelsel die als beperkende factoren gelden met betrekking tot de mate waarin nadeelcompensatie eventueel kan worden toegekend. De Nbw 1998 bevat evenals de Wro een limitatieve opsomming van schadeoorzaken, maar bevat geen forfaitair stelsel. De nadeelcompensatieregeling in de Wtw, bevat wel een forfaitaire stelsel maar geen limitatieve opsomming van schadeoorzaken. Daarmee heeft de nadeelcompensatieregeling in de Wtw een ruimere reikwijdte dan de nadeelcompensatieregelingen in de Wro en Nbw 1998. De meest kenmerkende overeenkomst tussen de nadeelcompensatieregeling van deze drie wetten ziet met name op het égalité-beginsel dat in al deze wetten de belangrijkste rechtsgrond vormt voor het toekennen van nadeelcompensatie. In het kader van dit onderzoek is naast het huidig wettelijk kader de beoogde nadeelcompensatieregeling in de Awb onderzocht. Deze regeling is gebaseerd op het égalité-beginsel dat als algemene grondslag voor nadeelcompensatie zal dienen. Opvallend hierbij is de ruime reikwijdte van artikel 4:126 Awb waarbij zelfs rechtmatige feitelijke overheidshandelingen, beschikkingen, besluiten van algemene strekken, beleidsregels en avv’s als schadeoorzaak kunnen worden aangemerkt. De wetgever heeft bij deze beoogde regeling geen criteria gegeven ter afbakening van het égalité-beginsel, maar de ruimte gelaten voor onder meer wetsinterpreterende beleidsregels. Indien er sprake zou zijn van meerdere vergelijkbare gevallen zou het volgens de wetgever, ten goede komen aan de rechtszekerheid, rechtsgelijkheid en eveneens de doelmatigheid dat hiervoor concretiserende regels worden opgesteld. Mijns inziens is het niet ondenkbaar dat dit tot vele wetsinterpreterende beleidsregels zal leiden met diverse invullingen van égalité-beginsel. Dit lijkt mij niet de beoogde overzichtelijkheid van het nadeelcompensatierecht ten goede te komen. En wat te denken van de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid die daarmee in het gedrang kunnen komen. Tevens ontstaat door deze wetsinterpreterende beleidsregels onduidelijkheid over de discretionaire ruimte van het bestuursorgaan omdat de rechter ‘gewone’ beleidsregels marginaal toetst in tegenstelling tot wetsinterpreterende beleidsregels waarbij de rechter de inhoud vol toetst. Ik meen dat hier geen sprake is van een discretionaire bevoegdheid. Het bestuur kan dan weliswaar 'bevoegd' zijn om middels een wetsinterpreterende beleidsregel invulling te geven aan het normaal maatschappelijk risico, het is de rechter die de juistheid hiervan 'vol' toetst. In het kader van de vergelijking tussen de nadeelcompensatieregelingen in de onderzochte omgevingswetten en de beoogde nadeelcompensatieregeling in de Awb is vervolgens vastgesteld dat de belangrijkste verschillen zien op de ‘ruime’ reikwijdte van artikel 4:126 Awb tegenover de nadeelcompensatieregelingen in de onderzochte omgevingswetten die ‘beperkende’ factoren kennen zoals een limitatieve opsomming van schadeoorzaken en een forfaitair stelsel. Deze verschillen leiden niet per definitie tot de conclusie dat de Awb onvoldoende waarborgen biedt voor nadeelcompensatie in het omgevingsrecht. Desondanks is er geconstateerd dat een aantal essentiële elementen voor nadeelcompensatie in het omgevingsrecht niet gecodificeerd zijn in de beoogde nadeelcompensatieregeling in de Awb. Deze elementen bestaan uit het forfaitaire stelsel, afwenteling en adoptie, het wegbestemmen van onbenutte functies zonder schadevergoeding, alsmede de procedurele bepaling ten aanzien van de bekendheid met de schade. Doordat deze essentiële elementen ontbreken in de beoogde nadeelcompensatieregeling van de Awb, biedt deze regeling niet voldoende waarborgen voor nadeelcompensatie in het omgevingsrecht. In tegenstelling tot minister Schultz van Haegen, van Infrastructuur en Milieu die gaandeweg het onderzoek voorstelde om enkele van deze elementen in de toekomstige Omgevingswet te codificeren, acht ik het - vanuit het oogpunt van uniformiteit en vereenvoudiging van het Nederlandse bestuurs(proces)recht - wenselijk om (aanvullende) nadeelcompensatieregelingen onder te brengen in de Awb in plaats van de toekomstige Omgevingswet. Hiermee wordt bovendien de overzichtelijkheid van het nadeelcompensatie- recht en het gebruiksgemak bevorderd doordat de nadeelcompensatieregeling in één wet (de Awb) staat. Gelet op het vorenstaande kom ik tot de conclusie dat, in antwoord op de centrale vraag, het niet noodzakelijk is om een aparte (aanvullende) nadeelcompensatieregeling in de toekomstige Omgevingswet op te nemen. Bij het bepalen of ‘alle’ voornoemde essentiële elementen alsnog een grondslag dienen te krijgen blijft het streven naar een juiste balans tussen de codificatie van nadeelcompensatierecht in wet- en/of regelgeving en de ruimte voor het leveren van maatwerk. Daarbij acht ik het niet noodzakelijk dat al deze elementen van nadeelcompensatie in het omgevingsrecht wettelijk worden gecodificeerd.
URI: http://hdl.handle.net/1820/7753
Appears in Collections:Master of Law

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
cobussen, m.w..pdf908.77 kBAdobe PDFView/Open


Items in DSpace are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.